Je draait de kraan open, vult een glas en denkt er waarschijnlijk niet lang bij na. Nederlands kraanwater staat tenslotte bekend als schoon en veilig. Toch blijkt uit een nieuwe analyse dat er flinke regionale verschillen zijn in de hoeveelheid PFAS in kraanwater. Vooral in Noord- en Zuid-Holland liggen de waarden opvallend hoog. Maar hoeveel zit er eigenlijk in het water bij jou thuis? En kun je daar zelf iets aan doen?
Meer PFAS in kraanwater in het westen van Nederland
Dat er PFAS in Nederlands drinkwater voorkomt, is niet nieuw. Wat wél nieuw is, is dat Greenpeace de openbare meetgegevens van de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven heeft samengevoegd en gekoppeld aan postcodegebieden. Hierdoor worden de regionale verschillen ineens een stuk duidelijker.
Daaruit blijkt dat het kraanwater van ruim een derde van de Nederlandse bevolking meer PFAS bevat dan de gezondheidskundige richtwaarde van het RIVM. Vooral Noord- en Zuid-Holland springen eruit. Rond IJmuiden en Zaandam werden waarden gevonden die ongeveer drie keer zo hoog liggen als de advieswaarde van het RIVM (1, 2).
Ook grote steden zoals Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Haarlem, Leiden en Zoetermeer vallen volgens de analyse in gebieden waar de gemiddelde waarde boven die RIVM-richtwaarde ligt. Dat betekent overigens niet dat het water daar volgens de wet als onveilig wordt beschouwd. Daar zit een belangrijk verschil tussen.
Hoeveel PFAS mag er in kraanwater zitten?
Het RIVM hanteert voor drinkwater een gezondheidskundige richtwaarde van 4,4 nanogram per liter, uitgedrukt in PFOA-equivalenten. Daarbij wordt rekening gehouden met het feit dat verschillende PFAS niet allemaal even schadelijk zijn.
Daarnaast bestaat er een wettelijke norm. Voor de som van twintig PFAS is maximaal 100 nanogram per liter toegestaan. Nederlands drinkwater voldoet aan die wettelijke kwaliteitseis (3).
Die 4,4 en 100 nanogram kun je overigens niet simpelweg één op één vergelijken. De wettelijke norm telt twintig PFAS bij elkaar op, terwijl de RIVM-richtwaarde werkt met PFOA-equivalenten waarbij de schadelijkheid van verschillende PFAS wordt meegewogen.
Het verschil laat vooral zien dat een wettelijke norm en een gezondheidskundige richtwaarde niet hetzelfde zijn. De laatste is gebaseerd op de hoeveelheid waarbij het RIVM gezondheidsrisico’s zo veel mogelijk wil beperken.
Waarom zit er niet overal evenveel PFAS in kraanwater?
Een belangrijke verklaring lijkt de bron van ons drinkwater te zijn.
Ongeveer 60 procent van het Nederlandse drinkwater wordt gemaakt van grondwater. Volgens het RIVM bevat drinkwater uit grondwater gemiddeld minder PFAS dan drinkwater dat afkomstig is uit oppervlaktewater, zoals rivieren en meren (3).
In het westen van Nederland zijn drinkwaterbedrijven vaker afhankelijk van oppervlaktewater. Dat zou een deel van de regionale verschillen kunnen verklaren. Greenpeace heeft de oorzaken echter niet specifiek onderzocht, dus we kunnen niet stellen dat dit de enige verklaring is.
PFAS zijn bovendien bijzonder hardnekkig. De stoffen breken nauwelijks af in het milieu en kunnen daardoor langdurig aanwezig blijven in water, bodem en uiteindelijk ook in ons voedsel.
Hoeveel PFAS zit er in jouw kraanwater?
Het interessante aan het nieuwe onderzoek is dat je nu zelf kunt kijken hoe jouw omgeving scoort.
Greenpeace heeft hiervoor een PFAS-postcodechecker gemaakt. De gegevens zijn gekoppeld aan de eerste vier cijfers van 4.083 Nederlandse postcodegebieden. De gebruikte metingen beslaan in de meeste gevallen een periode van ongeveer één tot anderhalf jaar tot eind juni 2026 (2).
Check hier hoeveel PFAS er in het kraanwater in jouw postcodegebied is gevonden
Goed om te weten: Greenpeace vraagt voor de checker behalve je postcode ook je naam en e-mailadres. Een telefoonnummer is niet verplicht.
De uitslag zegt niet exact hoeveel PFAS er op ieder afzonderlijk moment uit jouw keukenkraan komt. Drinkwater kan bijvoorbeeld afkomstig zijn van verschillende productielocaties en concentraties kunnen veranderen. Zie het daarom vooral als een indicatie van de gemeten waarden in jouw drinkwatergebied.
Is kraanwater met PFAS nog veilig om te drinken?
Dit is misschien wel de belangrijkste vraag. Want als jouw postcode rood kleurt, moet je dan stoppen met kraanwater drinken?
Nee.
Zowel het RIVM als de drinkwaterbedrijven adviseren om Nederlands kraanwater gewoon te blijven drinken. Ons drinkwater wordt streng gecontroleerd en voldoet aan de wettelijke eisen. Het RIVM berekende bovendien dat we via voeding gemiddeld ongeveer drie keer zoveel PFAS binnenkrijgen als via drinkwater (3).
Dat betekent alleen niet dat PFAS in drinkwater helemaal geen aandacht verdient. Voedsel én drinkwater samen zorgen er volgens het RIVM voor dat de gemiddelde blootstelling boven de gezondheidskundige grenswaarde kan uitkomen.
Het doel is daarom niet om bang te worden voor een glas kraanwater, maar om de totale blootstelling aan PFAS zo laag mogelijk te krijgen.
Waarom willen we zo min mogelijk PFAS binnenkrijgen?
PFAS is eigenlijk geen enkele stof. Het is de verzamelnaam voor een zeer grote groep door de mens gemaakte chemische stoffen. Van veel PFAS weten we nog relatief weinig, terwijl een aantal bekende soorten uitgebreid is onderzocht.
Langdurige blootstelling aan bepaalde PFAS wordt onder andere in verband gebracht met effecten op het immuunsysteem, cholesterol en de lever. De Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA beschouwt effecten op het immuunsysteem als een van de gevoeligste gezondheidseffecten van blootstelling aan PFAS (4).
Dat betekent niet dat je ziek wordt wanneer je af en toe water drinkt waarin PFAS wordt gemeten. Het gaat juist om de totale hoeveelheid die je gedurende lange tijd binnenkrijgt.
Lees ook: PFAS in je bloed: zo kun je je blootstelling aan forever chemicals verlagen
Kun je PFAS uit kraanwater filteren?
Niet ieder waterfilter verwijdert PFAS even goed.
Een recente review onderzocht 22 wetenschappelijke studies naar huishoudelijke waterfilters voor PFAS. Vooral omgekeerde osmose, actieve kool en ionenwisseling worden hiervoor gebruikt. Omgekeerde osmose kwam over het algemeen als een van de meest effectieve technieken naar voren, ook voor verschillende kleinere PFAS (5).
Dat betekent niet dat ieder apparaat met actieve kool of omgekeerde osmose automatisch alle PFAS uit je water haalt. De prestaties verschillen per filter, PFAS-soort, gebruiksduur en onderhoud. Vooral actieve-koolfilters moeten op tijd worden vervangen. De onderzoekers waarschuwen zelfs dat slecht onderhouden filters na verloop van tijd minder goed kunnen presteren.
Daarom is het verstandig om bij een waterfilter niet alleen af te gaan op claims als ‘filtert PFAS’, maar te kijken naar onafhankelijke testresultaten van het specifieke filter.
In onze vergelijking van de beste waterfilters van 2026 hebben we verschillende systemen daarom naast elkaar gezet op filtertechniek, onafhankelijke testgegevens en de stoffen waarop ze daadwerkelijk zijn getest.
Bekijk hier onze vergelijking van de beste waterfilters van 2026
Moet je nu een waterfilter kopen?
Een waterfilter is in Nederland nog steeds geen voorwaarde om veilig kraanwater te kunnen drinken.
Tegelijkertijd is het begrijpelijk dat je je blootstelling verder wilt verminderen als uit de postcodechecker blijkt dat in jouw drinkwatergebied relatief veel PFAS wordt gevonden. Een goed getest waterfilter kan dan een praktische manier zijn om een deel van die stoffen verder uit het water te halen.
Maar het grotere probleem lost daarmee natuurlijk niet op. Zolang PFAS in ons milieu terechtkomen, moeten drinkwaterbedrijven steeds meer moeite doen om de stoffen uit ons water te krijgen.
Dat er PFAS in ons kraanwater zit, is dus geen reden om de kraan dicht te draaien. Het is wél een goede reden om kritisch te blijven kijken naar hoeveel van deze stoffen we dagelijks binnenkrijgen — en waarom ze überhaupt in ons water terechtkomen.
