Je neemt een grote hap van je ijsje of een flinke slok ijskoud drankje, en dan is het er ineens: een stekende pijn midden in je voorhoofd. Een paar seconden lang alsof iemand een beitel tussen je ogen zet. En dan, net zo snel als het kwam, is het weer weg. Brainfreeze is één van die ervaringen die vrijwel iedereen kent, maar waarbij je je afvraagt: wat gebeurt er eigenlijk?
Wat er in je hoofd gebeurt
De officiële naam voor brainfreeze is sphenopalatinaire ganglioneuralgie, vernoemd naar een zenuwknoop achter in de neusholte: het sphenopalatinaire ganglion. Dit zenuwknooppunt ligt vlak bij de trigeminus, de hersenzenuw die verantwoordelijk is voor gevoel in het gezicht en een belangrijke rol speelt bij hoofdpijn en migraine.
Als je iets ijskouds eet of drinkt, raken de bloedvaten in het gehemelte en de achterkant van de keel plotseling blootgesteld aan kou. Ze trekken zich eerst samen en zetten zich daarna snel weer uit. Die snelle verandering activeert pijnreceptoren in de buurt van het sphenopalatinaire ganglion, die een signaal sturen via de trigeminus (1).
Het verwarrende is dat je de pijn niet voelt waar hij ontstaat, in je gehemelte of keel, maar in je voorhoofd. Dat komt doordat je brein de prikkel op de verkeerde plek projecteert. Dit heet referred pain, een fenomeen waarbij pijn wordt gevoeld op een andere locatie dan waar de oorzaak zit. Hetzelfde mechanisme speelt een rol bij hartaanvallen waarbij pijn in de arm wordt gevoeld, of bij schouderpijn die eigenlijk van de galblaas komt.
Waarom niet iedereen een brainfreeze krijgt
Opvallend genoeg heeft niet iedereen last van brainfreeze. Een studie onder 618 volwassenen vond dat meer dan de helft wel eens een brainfreeze had ervaren, en dat de pijn in 92,7% van de gevallen korter dan 30 seconden duurde (1). Een andere studie liet zien dat mensen met actieve migraine twee keer zo vaak een koude-hoofdpijn kregen als mensen zonder migraineklachten (2).
Dat is geen toeval. Bij migraine spelen de trigeminus en veranderingen in de bloedvaten ook een centrale rol. Brainfreeze en migraine lijken daardoor een gedeeld mechanisme te hebben, wat wetenschappers interessant vinden omdat brainfreeze een gemakkelijk te reproduceren en volkomen onschuldig model is om het trigeminussysteem te bestuderen.
Is brainfreeze gevaarlijk?
Nee. Hoe intens de pijn ook aanvoelt, brainfreeze is volkomen onschuldig. Er treedt geen schade op aan het hersenweefsel, en je hersenen worden ook letterlijk niet te koud. De pijn duurt gemiddeld tien tot dertig seconden, soms iets langer afhankelijk van hoeveel koud voedsel je in één keer nam, maar verdwijnt altijd vanzelf.
Hoe kom je er snel vanaf?
De meest effectieve truc is het drukken van je tong tegen je gehemelte. Daarmee verwarm je het gehemelte van binnenuit, waardoor de bloedvaten sneller terugkeren naar hun normale temperatuur en de pijnsignalen stoppen.
Een glas water op kamertemperatuur drinken helpt om hetzelfde effect te bereiken. Wat niet helpt: wachten terwijl je bevroren staat van de pijn. Actief verwarmen werkt sneller dan niets doen.
Tot slot
Brainfreeze is een mooi voorbeeld van hoe je zenuwstelsel soms meer reageert op een onverwachte prikkel dan strikt noodzakelijk is. De pijn is hevig maar vluchtig, de oorzaak is onschuldig, en de oplossing is simpel. Last van brainfreeze? Tong tegen het gehemelte!
