Elk jaar publiceert de Amerikaanse milieuorganisatie Environmental Working Group (EWG) twee lijsten: de Dirty Dozen, de twaalf groenten en fruitsoorten met de meeste pesticiden, en de Clean Fifteen, de vijftien met de minste. De 2026-editie is net verschenen, en er zijn een paar opvallende veranderingen ten opzichte van vorig jaar. Nieuw dit jaar is een grote vondst rondom PFAS-pesticiden, ook wel ‘forever chemicals’ genoemd. Voor het eerst werd hier uitgebreid over gerapporteerd, en de uitkomsten zijn opvallend.
Hoe stelt de EWG de lijst samen?
Voor de 2026-editie analyseerde de EWG maar liefst 54.344 monsters van 47 soorten groenten en fruit, getest door het Amerikaanse ministerie van Landbouw (USDA). De producten worden getest zoals mensen ze thuis gebruiken: gewassen, geschrobd of geschild. Wat na die voorbereiding nog meetbaar is, telt mee in de rangschikking.
Sinds 2025 kijkt de EWG niet alleen naar het aantal en de hoeveelheid pesticiden, maar ook naar de giftigheid van de gevonden stoffen, een methodiek die in een peer-reviewed tijdschrift is gepubliceerd (1).
De Dirty Dozen 2026
Dit zijn de twaalf groenten en fruitsoorten met de hoogste pesticidenbelasting in 2026 (2):
- Spinazie
- Boerenkool
- Aardbeien
- Druiven
- Nectarines
- Perziken
- Kersen
- Appels
- Bramen
- Peren
- Aardappelen
- Bosbessen
Spinazie staat dit jaar op nummer 1, een positie die aardbeien jarenlang bezette. Bramen zijn relatief nieuw in de lijst en bevatten gemiddeld meer dan vier verschillende pesticiden per monster. Op aardappelen werd in 90% van de monsters chlorpropham aangetroffen, een kiemremmer die in de Europese Unie al verboden is vanwege gezondheidsrisico’s.
In totaal werden op de Dirty Dozen-producten 203 verschillende pesticiden gevonden. Bij 96% van alle monsters waren pesticidenresten meetbaar.
Vergelijk dit met de lijst van 2024, dan zie je dat de samenstelling grotendeels gelijk is gebleven, maar de volgorde is verschoven en bramen zijn nieuw toegevoegd.
De grote nieuwigheid: PFAS in meer dan 60% van de monsters
Het meest opvallende aan de 2026-editie is de bevinding rondom PFAS-pesticiden. PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen, stoffen die in het milieu en in het menselijk lichaam nauwelijks afbreken. Vandaar de bijnaam ‘forever chemicals’.
Op 63% van alle Dirty Dozen-monsters werden PFAS-pesticiden aangetroffen. Het meest gevonden pesticide over alle geteste producten heen was fludioxonil, een schimmelbestrijder die ook als PFAS wordt geclassificeerd. Dit middel dook op in 14% van alle monsters en was aanwezig op bijna 90% van de perziken en pruimen.
PFAS-stoffen worden in verband gebracht met hormoonverstoring, verhoogd cholesterol, vruchtbaarheidsproblemen en een verminderde werking van het immuunsysteem. Onderzoek loopt nog, maar gezondheidsorganisaties roepen op tot voorzichtigheid.
Lees ook: PFAS in je bloed! Verlaag deze ‘forever chemicals’ in 5 stappen
De Clean Fifteen 2026
Aan de andere kant van het spectrum: de vijftien producten met de laagste pesticidenbelasting. Bij bijna 60% van deze monsters werden helemaal geen pesticidenresten gevonden.
- Ananas
- Zoete maïs
- Avocado
- Papaja
- Ui
- Diepvrieserwten
- Asperges
- Kool
- Bloemkool
- Watermeloen
- Mango
- Bananen
- Wortelen
- Champignons
- Kiwi
Wat betekent dit voor jouw boodschappen?
De EWG benadrukt uitdrukkelijk dat de lijst geen reden is om minder groenten en fruit te eten. Een dieet rijk aan groenten en fruit blijft een van de beste dingen die je voor je gezondheid kunt doen, ook als je niet altijd biologisch koopt.
Maar de lijst helpt je om bewustere keuzes te maken. Een paar praktische tips:
- Koop de producten uit de Dirty Dozen bij voorkeur biologisch, zeker als je ze vaak eet of als je jonge kinderen hebt. Kinderen zijn gevoeliger voor pesticiden dan volwassenen, juist omdat hun zenuwstelsel en hormoonhuishouding nog in ontwikkeling zijn.
- Voor producten uit de Clean Fifteen is biologisch minder noodzakelijk. Dat scheelt in de boodschappenkosten zonder dat je meer pesticiden binnenkrijgt.
- Was al je groenten en fruit altijd goed, ook de biologische. Het haalt niet alle resten weg, maar vermindert de belasting wel. Spoel minimaal 30 seconden onder stromend water en gebruik eventueel een zachte groenteborstel voor stevige schillen zoals bij appels en peren.
- Variatie helpt ook. Wie elke dag hetzelfde bespoten product eet, stapelt steeds dezelfde pesticidencocktail op. Door af te wisselen beperk je de blootstelling automatisch. Lees ook hoe het zit met pesticiden op appels specifiek.
De Dirty Dozen is geen reden tot paniek, maar wel een handig kompas. Je hoeft je boodschappen niet volledig om te gooien. Met een paar bewuste keuzes, wat meer variatie en een goede wasbeurten haal je al het meeste uit de lijst. En als je wil begrijpen hoe pesticiden precies in je eten terechtkomen, lees dan ook eens hoe het zit met pesticiden op snoepgroenten.
