Op 8 maart is het Internationale Vrouwendag. Een dag waarop we stilstaan bij de positie van vrouwen wereldwijd. Een dag die in het teken staat van strijdbaarheid en solidariteit van vrouwen. Maar hoe solidair zijn vrouwen eigenlijk naar zichzelf? Veel vrouwen zetten zichzelf structureel op de laatste plaats. Eerst werk, dan gezin, dan alle andere verplichtingen – en pas daarna misschien een beetje tijd voor zichzelf. Dat patroon lijkt zo normaal dat het bijna niet meer opvalt. Toch heeft het grote gevolgen voor energie, stress en gezondheid. Waarom gebeurt dit zo vaak? En belangrijker: hoe komt het dat zelfzorg voor vrouwen zo snel verdwijnt zodra het druk wordt?
De onzichtbare mentale belasting van vrouwen
Veel vrouwen herkennen het gevoel dat hun hoofd altijd “aan” staat. Niet alleen omdat er veel taken zijn, maar vooral omdat ze voortdurend moeten nadenken over wat er allemaal nog moet gebeuren. De boodschappen, een verjaardag die eraan komt, een deadline op het werk, een schoolmail die nog beantwoord moet worden, een afspraak bij de tandarts die ingepland moet worden.
Deze vorm van onzichtbare planning en organisatie wordt ook wel de mentale load genoemd. Het gaat dus niet alleen om dingen doen, maar ook om voortdurend vooruitdenken en organiseren.
Onderzoek laat zien dat vrouwen binnen huishoudens vaak een groter deel van deze mentale verantwoordelijkheid dragen (1). Omdat deze taken minder zichtbaar zijn dan bijvoorbeeld koken of schoonmaken, wordt hun impact vaak onderschat. Toch kost het voortdurend plannen en nadenken veel mentale energie. Het gevolg is dat veel vrouwen het gevoel hebben dat ze nooit echt “uit” staan.
Werk, gezin en alles daartussenin
De meeste vrouwen combineren tegenwoordig meerdere rollen tegelijk. Ze hebben een baan, zorgen voor een gezin, onderhouden sociale contacten en proberen daarnaast ook tijd te maken voor sport of ontspanning. Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar deze combinatie kan ook spanning geven. In onderzoek wordt dit ook wel work–family conflict genoemd: de spanning die kan ontstaan wanneer werk en zorgtaken tegelijkertijd aandacht vragen (2).
Een voorbeeld:
Je zit op je werk, maar denkt aan de boodschappen die nog gedaan moeten worden. Later op de dag ben je thuis, maar denk je aan een mail die je nog moet beantwoorden. Wanneer dit langdurig gebeurt zonder voldoende herstelmomenten, kan dat leiden tot vermoeidheid en stress.
Waarom vrouwen zichzelf vaak wegcijferen
Naast praktische druk spelen ook sociale verwachtingen een rol. Veel vrouwen zijn opgegroeid met het idee dat ze zorgzaam, betrokken en behulpzaam moeten zijn. Dat zijn mooie eigenschappen, maar ze kunnen ook een valkuil worden. Wanneer je altijd rekening houdt met anderen, wordt het moeilijker om grenzen te stellen.
Je zegt sneller ja tegen:
- extra werk
- een verzoek om hulp
- een sociale afspraak
- taken die eigenlijk niet jouw verantwoordelijkheid zijn
Langzaam maar zeker kan daardoor het gevoel ontstaan dat iedereen iets van je nodig heeft. En als iedereen iets van je nodig heeft, blijft er weinig ruimte over voor jezelf.
Het probleem met “doorgaan”
Veel vrouwen zijn goed in doorgaan. Ze lossen problemen op, regelen dingen en zorgen dat alles blijft draaien. Maar het lichaam heeft grenzen. Wanneer stress en belasting langdurig aanhouden zonder voldoende herstel, kunnen verschillende klachten ontstaan.
Denk bijvoorbeeld aan:
- aanhoudende vermoeidheid
- slaapproblemen
- prikkelbaarheid
- moeite met concentreren
- spanningsklachten in het lichaam
Onderzoek laat zien dat vrouwen relatief vaak burn-outklachten rapporteren, wat onder andere samenhangt met werkdruk, rolconflicten en emotionele belasting (3). Vermoeidheid heeft bovendien niet alleen met slaap te maken. Ook langdurige stress en mentale belasting spelen een belangrijke rol. Tegelijkertijd weten we uit onderzoek dat slaaptekort zelf ook invloed heeft op onze emoties en stressreacties (4).
Zelfzorg voor vrouwen is geen luxe
Het woord zelfzorg roept soms beelden op van spa-dagen of wellness. Maar zelfzorg gaat in werkelijkheid over iets veel fundamentelers: herstel en balans. Zelfzorg betekent simpelweg dat je ruimte maakt om op te laden. Dat kan er heel verschillend uitzien.
Bijvoorbeeld:
- een wandeling maken
- eerder naar bed gaan
- even niets doen
- een grens aangeven
- hulp vragen
Dat lijken kleine dingen, maar ze maken een groot verschil voor energie en gezondheid. Soms begint zelfzorg ook met bewust worden van je eigen behoeften. Oefeningen zoals mindfulness kunnen daarbij helpen, omdat ze je aandacht weer naar het huidige moment brengen en helpen om signalen van je lichaam beter op te merken.
Jezelf niet kwijtraken
Wanneer je lange tijd vooral bezig bent met wat anderen nodig hebben, kan er langzaam iets anders gebeuren: je raakt een beetje verwijderd van jezelf. Je past je aan, houdt rekening met iedereen en probeert conflicten te vermijden. Dat lijkt misschien harmonieus, maar het kan er ook voor zorgen dat je eigen wensen en behoeften steeds minder duidelijk worden.
Veel mensen herkennen dat gevoel: dat je achteraf denkt “Waarom zei ik eigenlijk ja?” In dit artikel lees je meer over waarom jezelf zijn soms moeilijker is dan je denkt en hoe sociale verwachtingen daarin een rol kunnen spelen.
Kleine veranderingen maken verschil
Het idee dat je alles moet omgooien om beter voor jezelf te zorgen, kan overweldigend voelen. Gelukkig is dat meestal niet nodig. Vaak begint verandering met kleine momenten van bewustzijn. Je kunt jezelf bijvoorbeeld af en toe deze vragen stellen:
- Wat heb ik vandaag eigenlijk nodig?
- Waar krijg ik energie van?
- Wat kan ook morgen?
Door die vragen vaker te stellen, ontstaat er langzaam meer ruimte om keuzes te maken die beter bij je passen.
Een andere manier om naar Internationale Vrouwendag te kijken
Internationale Vrouwendag gaat vaak over grote thema’s zoals rechten, kansen en gelijkheid. Maar misschien zit er ook een andere boodschap in. Namelijk dat zorgen voor anderen belangrijk is, maar dat zorgen voor jezelf daar net zo goed bij hoort.
Want wanneer je structureel jezelf op de laatste plaats zet, raakt de balans uiteindelijk zoek. En misschien is dat wel een mooi voornemen voor deze dag: jezelf niet automatisch op de laatste plek zetten.
